STRUKTURY PARAFIALNE DIECEZJI CHEŁMIŃSKIEJ W XVII-XVIII

STRUKTURY PARAFIALNE DIECEZJI CHEŁMIŃSKIEJ W XVII-XVIIInr katalogowy: 1199
  • Struktury parafialne Diecezji chełmińskiej w XVII-XVIII wieku

    Bogusław Dygdała

    Toruń : Towarzystwo Naukowe, 2009

    ss. 394: mapy

    Format B5

    Oprawa miękka

    Bibliogr., indeks, streszcz. niem.

    ISBN 978-83-61487-60-9

     

    W historiografii dziejów kościoła od kilku dziesięcioleci ważnym nurtem są badania dotyczące struktur parafialnych i związanych z parafiami instytucji, prowadzone na podstawie akt wizytacyjnych. Publikacje te zostały zapoczątkowane przez naukowców związanych z Instytutem Geografii Historycznej Kościoła w Polsce działającym w ramach Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Zaowocowały one szeregiem prac, które stopniowo coraz dokładniej opisują funkcjonowanie kościoła w Polsce, jednak nie poprzez opis działalności poszczególnych biskupów, czy też analizy ustawodawstwa synodalnego, co było nurtem dominującym w starszych, choć ciągle potrzebnych badaniach, ale z perspektywy funkcjonowania struktur parafialnych. Podsumowaniem dotychczasowych badań autorów związanych z tym środowiskiem są, w odniesieniu do epoki nowożytnej, kolejne syntezy pióra S. Litaka. Wśród dotychczasowych badań związanych z tym nurtem brakuje szerszego odniesienia do dziejów diecezji chełmińskiej, którą zajął się jedynie S. Litak w ramach prac nad swoim atlasem kościoła łacińskiego w dobie I rozbioru. Opracowanie to, mimo swojej niewątpliwej wartości, budzi jednak pewien niedosyt, gdyż z racji na jego zakres chronologiczny analizuje sieć parafialną tylko ok. 1772 r., bez odniesienia się do zachodzących wcześniej procesów.
    Niniejsza publikacja stanowi, w pewnym przynajmniej stopniu, próbę zapełnienia tej luki poprzez analizę funkcjonowanie struktur parafialnych w świetle zachowanych akt wizytacyjnych. Będą nas interesowały przemiany dokonujące się w tym względzie na obszarze diecezji chełmińskiej, w jej granicach pokrywających się w praktyce z województwem chełmińskim Prus Królewskich. Nie będziemy się natomiast zajmować 5 dekanatami diecezji pomezańskiej położonymi w dawnym województwie malborskim, które choć oddane w administrację biskupom chełmińskim, posiadały jednak swoją własną, odrębną specyfikę, tworząc odrębny oficjalat pomezański. Ramy chronologiczne niniejszej pracy są narzucone przez stan zachowania materiału źródłowego. Najstarsze kompletne zachowane akta wizytacyjne pochodzą z 1647 r., a ostatnie nowożytne wizytacje były przeprowadzane w latach 80. XVIII w., a jedynie sporadycznie zachowały się akta z kolejnej dekady. Warto przy tym pamiętać, że w 1821 r. diecezja chełmińska została w znaczący sposób poszerzona przez przyłączenie do niej archidiakonatu pomorskiego z diecezji włocławskiej. Wielokrotnie jednak tam, gdzie informacje zawarte w protokołach wizytacyjnych będą na to pozwalały, będziemy starali się odtworzyć stan interesujących nas kwestii także we wcześniejszych okresach, sięgając czasem aż do początków XVII w.

     

    Wstęp /9

    Rozdział I
    Diecezja chełmińska i jej wizytacje w epoce potrydenckiej /17
    1. Znaczenie wizytacji w potrydenckiej odnowie Kościoła katolickiego /17
    2. Sytuacja polityczna i społeczna na obszarze diecezji chełmińskiej w XVI-XVIII w. /40
    3. Wizytacje diecezji chełmińskiej epoki potrydenckiej /59
    a. Najstarsze wizytacje z XVI w. /59
    b. Wizytacje z 1. połowy XVII w. /61
    c. Wizytacja Jana Ludwika Strzesza (1667-1672) /67
    d. Wizytacje biskupa Teodora Potockiego z początku XVIII w. /79
    e. Wizytacja biskupa Feliksa Ignacego Kretkowskiego (1724-1730) /82
    f. Wizytacja biskupa Andrzeja Stanisława Załuskiego (1742-1743) /83
    g. Ostatnie wizytacje przedrozbiorowe biskupów Wojciecha Stanisława Leskiego (1749-1756) i Andrzeja Ignacego Baiera (ok. 1762-1767) /91
    h. Wizytacje biskupa Karola Hohenzollerna (1785-1795) /94
    i. Główne tendencje ruchu wizytacyjnego od schyłku XVI do końca XVIII w. /98

    Rozdział II
    Zmiany sieci dekanalnej i parafialnej /101
    1. Dekanaty /101
    2. Upadek sieci parafialnej do 2. połowy XVII w. /110
    a. Parafie do połowy XVI w. /110
    b. Sieć parafialna w przededniu wojen ze Szwecją (ok. 1625) /116
    c. Sieć parafialna w 1647 r. /124
    d. Upadek doby potopu - stan ok. 1670 r. /135
    3. Odbudowa i stabilizacja struktur parafialnych u schyłku XVII i w XVIII w. /147
    a. Odbudowa sieci kościołów u schyłku XVII w. /147
    b. Zniszczenia wielkiej wojny północnej i stabilizacja do połowy XVIII w. /166
    c. Stabilizacja w 2. połowie XVIII w. (do 1785) /176
    4. Wpływ prawa patronatu na funkcjonowanie struktur parafialnych /182
    5. Kościoły filialne i kaplice publiczne /203
    a. Wiejskie kościoły filialne i kaplice publiczne /204
    b. Kościoły filialne w miastach i prepozytury szpitalne /214
    c. Kaplice zamkowe /221
    d. Znaczenie świątyń nieparafialnych /228
    6. Liczba wiernych /231

    Rozdział III
    Duchowieństwo /248
    1. Duchowieństwo i jego działalność duszpasterska /248
    a. Archiprezbiterzy /248
    b. Plebani /253
    2. Uposażenie plebanów w dobrach ziemskich /270
    Spis treści 7
    3. Dochody spoza gospodarstwa plebańskiego /279
    a. Legaty pieniężne /279
    b. Daniny w zbożu (meszne) /284
    c. Czynsze /285
    d. Iura stolae /286

    Rozdział IV
    Świątynie i ich wyposażenie /289
    1. Materiał budowlany i stan kościołów /289
    2. Wyposażenie kościołów /302
    a. Ołtarze /302
    b. Organy /306
    c. Paramenty, szaty i księgi liturgiczne /316
    Zakończenie /323
    Aneksy /327
    Wykaz skrótów /347
    Bibliografia /349
    1. Źródła archiwalne /349
    2. Źródła drukowane /350
    3. Opracowania /351
    Spis tabel, map i wykresów w tekście /371
    Pfarrgemeindestrukturen in der Diözese Chełmno (Kulm) im 17. bis 18. Jahrhundert (Zusammenfassung) /375
    Indeks osób /379
    Indeks miejscowości /387

  • Nie ma jeszcze żadnych komentarzy.

36,00  PLN
Cena nie zawiera kosztów dostawy

egz.

Czas realizacji: do tygodnia

Zapytaj o produkt

Koszyk jest pusty